Wanneer infectiepreventie, gebruiksgemak en duurzaamheid samenkomen

De zorgsector draagt in belangrijke mate bij aan de uitstoot van broeikasgassen en afvalproductie. Wereldwijd is de sector verantwoordelijk voor 4,6% van de totale CO₂-uitstoot en genereert ze jaarlijks miljoenen tonnen afval.¹ Een aanzienlijk deel daarvan is afkomstig van producten voor eenmalig gebruik.²

Steeds vaker wordt gekozen voor wegwerpbare medische hulpmiddelen.³ Die populariteit wordt onder meer gedreven door de wens om ziekenhuisinfecties (HAIs) te voorkomen en door het gebruiksgemak. Daar staat echter tegenover dat deze producten een aanzienlijke impact hebben op het milieu.⁴

Medische hulpmiddelen voor eenmalig gebruik kennen al jaren een sterke groei, en de verwachting is dat deze trend zich verder zal doorzetten.⁵ Deze toename wordt voornamelijk gedreven door bezorgdheden over potentiële risico’s, de focus op het verminderen van zorggerelateerde infecties (HAI’s), patiëntveiligheid en het gedrag van de gebruiker. Tegelijkertijd toont een systematische literatuurstudie aan dat herbruikbare medische hulpmiddelen vanuit milieuoogpunt vaak de duurzamere keuze zijn. Over hun volledige levenscyclus bekeken, hebben zij doorgaans een aanzienlijk lagere CO₂-voetafdruk dan vergelijkbare wegwerpbare medische hulpmiddelen.⁶

De markt voor wegwerpbare medische hulpmiddelen blijft sterk groeien. In 2025 werd de marktwaarde geraamd op 25,18 miljard dollar, met een verwachte stijging tot 42,43 miljard dollar tegen 2030.⁷

Zorgprofessionals staan voor de uitdaging om infectiepreventie, -controle en duurzaamheid met elkaar te verzoenen. Om weloverwogen keuzes te maken, is het belangrijk de milieu-impact van zowel wegwerpbare medische hulpmiddelen als herbruikbare alternatieven te begrijpen.

Daarom bekijken we de belangrijkste conclusies uit twee recente studies:

De milieu-impact van herbruikbare versus wegwerpbare flexibele laryngoscopen

Wegwerpbare laryngoscopen zijn een treffend voorbeeld van de lineaire economie. Het zogenaamde ‘take-make-waste’-model, waarbij producten worden gemaakt, gebruikt en vervolgens weggegooid, vaak zonder rekening te houden met de bredere impact op het milieu.

Deze studie is de eerste die de milieu-impact van wegwerpbare en herbruikbare flexibele laryngoscopen in kaart brengt, kwantificeert en met elkaar vergelijkt. Hiervoor maakten de onderzoekers gebruik van een cradle-to-grave-benadering volgens de ISO 14040-norm, waarbij de volledige levenscyclus van beide hulpmiddelen werden geëvalueerd aan de hand van volgende fasen:

• Ontginning van grondstoffen
• Productie
• Transport en distributie
• Gebruik door de consument
  • Herverwerking van herbruikbare medische hulpmiddelen via een geautomatiseerde ultrasone reiniger, evenals het verbruik van PBM’s, afval, energie en water.
  • Gebruik van medische hulpmiddelen voor eenmalig gebruik (energieverbruik)
• Afvalverwerking aan het einde van de levensduur

Wat was de conclusie?

Uitgaande van een levensduur van zes jaar voor een herbruikbare laryngoscoop en 218 laryngoscopieën per jaar, werd de vergelijking gebaseerd op 1.308 toepassingen. De studie toonde aan dat het gebruik van een herbruikbare laryngoscoop ten opzichte van een wegwerp alternatief leidt tot 31% minder CO₂-uitstoot, wat neerkomt op een besparing van 804 kilogram CO₂ (kg CO₂e).

Toelichting grafiek

• Over 1.308 toepassingen bedroeg de uitstoot van de herbruikbare laryngoscoop 1.816 kg CO₂e, tegenover 2.619 kg CO₂e voor de wegwerp-laryngoscoop.
• Herbruikbaar: 62% van de CO₂-uitstoot was toe te schrijven aan het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) tijdens de herverwerking.
• Wegwerp: 80% van de CO₂-uitstoot was toe te schrijven aan de grondstoffen en productie.

Bovenstaande grafiek toont aan dat bij de herbruikbare laryngoscoop 62% van de totale uitstoot van broeikasgassen verband hield met de productie van PBM en de herverwerking in een geautomatiseerd ultrasoon reinigingssysteem.

Bij de laryngoscopen voor eenmalig gebruik was maar liefst 80% van de uitstoot (2.095 kg CO₂e) toe te schrijven aan de grondstoffen en de productie van het hulpmiddel.

De vergelijking toonde aan dat wegwerpbare laryngoscopen in negen bijkomende impact categorieën een grotere milieubelasting veroorzaakten dan herbruikbare laryngoscopen, waaronder:

• 14% meer uitstoot op de menselijke gezondheid door kankerverwekkende emissies.
• 40-50% meer uitstoot in de categorieën klimaatverandering, eutrofiëring, effecten op de luchtwegen en uitputting van fossiele brandstoffen.
• Een dubbel zo grote impact op smogvorming en verzuring.
• Minstens 4,5 keer grotere impact op het vlak van niet-kankerverwekkende gezondheidseffecten en ecotoxiciteit.
• 96 keer meer uitstoot van ozonafbrekende stoffen (9.500%).

De studie berekende bovendien dat het omslagpunt al na 82 toepassingen wordt bereikt: vanaf dat moment veroorzaakt een herbruikbare laryngoscoop over zijn volledige levenscyclus minder broeikasgasuitstoot dan zijn wegwerpalternatief.

De vergelijking van de milieu-impact en materiaalsamenstelling van wegwerp vs herbruikbare duodenoscopen.

De brede inzet van medische hulpmiddelen voor eenmalig gebruik gaat gepaard met aanzienlijke gevolgen voor het milieu. Het is daarom belangrijk een evenwicht te vinden tussen infectiepreventie en duurzaam handelen. Inzicht in de CO₂-voetafdruk van medische hulpmiddelen kan zorgverleners ondersteunen bij het maken van duurzamere keuzes.

Deze studie vergeleek drie scenario’s om hun duurzaamheid in kaart te brengen:

1. Uitsluitend gebruik van een herbruikbare duodenoscoop voor 1.600 procedures.
2. Uitsluitend gebruik van wegwerp duodenoscopen voor 1.600 procedures. Hierbij werden medische hulpmiddelen van 2 verschillende fabrikanten onderzocht, aangeduid als single-use A en single-use B.
3. Een gecombineerde aanpak waarbij een herbruikbare duodenoscoop werd gebruikt voor 1.405 procedures, aangevuld met 195 procedures met wegwerp duodenoscopen. 

In dit onderzoek werd een uitgebreide cradle-to-grave-analyse uitgevoerd, die de volgende fasen omvatte:

• Ontginning van grondstoffen
• Productie
• Transport en distributie
• Gebruik door de consument
  • Herverwerking van herbruikbare medische hulpmiddelen via een geautomatiseerde ultrasone reiniger, evenals het verbruik van PBM’s, afval, energie en water.
  • Gebruik van medische hulpmiddelen voor eenmalig gebruik (energieverbruik)
• Afvalverwerking aan het einde van de levensduur

De conclusie

Uit deze levenscyclusanalyse bleek dat herbruikbare duodenoscopen de meest duurzame optie zijn. De CO₂-voetafdruk was 62 tot 82 keer lager dan bij uitsluitend gebruik van wegwerp duodenoscopen en 10 keer lager dan bij een combinatie van herbruikbare duodenoscopen met occasioneel gebruik van wegwerp duodenoscopen.

Materiaalsamenstelling en verwerking

De wegwerp hulpmiddelen bestonden voornamelijk uit kunststofpolymeren, terwijl herbruikbare hulpmiddelen hoofdzakelijk uit metalen componenten waren opgebouwd. Hoewel de productie van herbruikbare hulpmiddelen gepaard gaat met een hogere uitstoot, blijken ze milieuvriendelijker aan het einde van hun levensduur, omdat ze makkelijker gerecycleerd kunnen worden.

Hulpmiddelen voor eenmalig gebruik daarentegen worden beschouwd als biomedisch afval en moeten worden verwerkt via verbranding bij hoge temperaturen. Dit proces leidt tot aanzienlijk hogere vervuilende emissies dan storting op een afvalstortplaats, met een uitstot van 5.152 tot 6.176 kg CO₂e over 1.600 toepassingen.

Milieu-impact

De herverwerking van herbruikbare endoscopen wordt vaak aangehaald als een belangrijke bron van zowel kosten als milieubelasting en wordt regelmatig gebruikt als argument voor het inzetten van wegwerpbare hulpmiddelen. Deze studie toont echter aan dat de herverwerking slechts een beperkte CO₂-voetafdruk heeft: over de volledige levensduur van een herbruikbaar hulpmiddel bedraagt deze 128 kg CO₂e; dit is aanzienlijk minder dan de uitstoot die gepaard gaat met de verbranding van hulpmiddelen voor eenmalig gebruik.

Op basis van de totale CO₂-voetafdruk van de verschillende onderzochte scenario’s (zie onderstaande grafiek) concludeerden de onderzoekers dat zowel het exclusieve als het occasionele gebruik van wegwerp duodenoscopen een aanzienlijke negatieve impact heeft op het milieu.

Over de geschatte levensduur van één herbruikbaar medisch hulpmiddel zou de wereldwijde inzet van wegwerp hulpmiddelen gelijkstaan aan de productie van 220.000 plastic waterflessen.

Wat de uitstoot van broeikasgassen betreft, stond de CO₂-voetafdruk van beide scenario’s met uitsluitend wegwerpbare medische hulpmiddelen gelijk aan het verwarmen van een appartement gedurende drie jaar.

De juiste balans

Patiëntveiligheid, gebruiksgemak voor zorgverleners en zorg voor het milieu hoeven elkaar niet uit te sluiten. Hulpmiddelen voor eenmalig gebruik hebben echter een aanzienlijk negatieve impact op het milieu. Ze lijken misschien een praktische oplossing, maar uiteindelijk betaalt het milieu daarvoor de prijs.

In beide studies bleek de herverwerking de grootste bijdrage te leveren aan de CO₂-voetafdruk van herbruikbare hulpmiddelen. Ze was verantwoordelijk voor respectievelijk 62% en 84% van de totale uitstoot, voornamelijk door het gebruik van energie en waterintensieve processen, zoals geautomatiseerde ultrasone reinigingssytemen en reinigings- en desinfectiemachines.

Door te kiezen voor duurzamere methoden voor de herverwerking van medische hulpmiddelen kan de milieu-impact aanzienlijk worden verminderd. Zo is het mogelijk een optimale balans te vinden tussen hygiëne, gebruiksgemak en duurzaamheid, zonder toegevingen te doen in één van deze aspecten.

Al meer dan 30 jaar is Tristel pionier in infectiepreventie. Onze volledige focus ligt op het voorkomen van de verspreiding van micro-organismen tussen omgevingen, oppervlakken en mensen. Dankzij onze geavanceerde chloordioxide technologie bieden we een grondige desinfectie die voldoet aan de geldende regelgeving, snel werkt en een werkt voor een breed spectrum.

Effectief

Tristel-producten maken gebruik van onze gepatenteerde chloordioxide technologie en zijn doeltreffend tegen:

• Het voorkomen van ziekenhuisinfecties.
• Een breed scala aan ziekteverwekkers, waaronder bacteriën, virussen, potozoa, gisten, schimmels, mycobacteriën en bacteriële sporen.

Korte contacttijd, korte herverwerkingstijd

Dankzij de korte contacttijd maken het Tristel Trio Wipe System en ons DUO assortiment (ULT, OPH & ORL) een snelle high-level desinfectie mogelijk, zonder in te boeten aan veiligheid en conformiteit. Deze efficiëntie zorgt ervoor dat de totale herverwerkingstijd tot een minimum beperkt blijft.

Gebruiksvriendelijk op de zorglocatie

Het Tristel Trio Wipes System en DUO assortiment zijn eenvoudig in gebruik. Duidelijke instructies maken een doeltreffende desinfectie telkens weer haalbaar. Beide producten zijn compact, waardoor ze eenvoudig kunnen worden opgesteld en gebruikt kunnen worden op de plaats van de zorgverlening.

De CO₂-voetafdruk van het Tristel Trio Wipes System

Hoewel het Tristel Trio Wipes System op het eerste zicht een wegwerpoplossing lijkt, biedt het een alternatief met een lagere milieu-impact. De CO₂-voetafdruk, berekend en onafhankelijk geverifieerd volgens ISO 14067, ligt aanzienlijk lager.

• Er is geen behoefte aan elektriciteit, verwarming of water.
• Het is eenvoudig in gebruik op de plaats van de zorgverlening.
• Het gebruik van lichte materialen die slechts een beperkt productieproces vereisen.

Kortom, het Tristel Trio Wipes System biedt een milieuvriendelijkere en duurzamere aanpak voor de herverwerking van medische hulpmiddelen.

Tristel Trio Wipes System

Stella System

REFERENTIES

1 Tee, N. C. H., Yeo, J.-A., Choolani, M., Poh, K. K., & Ang, T. L. (2024). Healthcare in the era of climate change and the need for environmental sustainability. Singapore Medical Journal, 65(4), 204–210. https://doi.org/10.4103/singaporemedj.SMJ-2024-035 

2, 3, 4 Rizan, C., Mortimer, F., Stancliffe, R., & Bhutta, M. F. (2020). Plastics in healthcare: Time for a re‑evaluation. Journal of the Royal Society of Medicine, 113 (2), 49–53. https://doi.org/10.1177/0141076819890554 

5 The Business Research Company. (2026). Single-use medical devices market report 2026. https://www.thebusinessresearchcompany.com/report/single-use-medical-devices-market-report 

6,7 Booth, A., Chowaniec, M., Goyal, S., Faulkner, S., & Shaw, S. (2025). The carbon footprints of single-use and reusable medical devices: A systematic review. BMJ Open, 15(12), e108446. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2025-108446