Hantavirussen zijn zeldzame maar potentieel ernstige zoönotische virussen die ernstige ademhalings- en nierziekten kunnen veroorzaken. Hoewel infecties ongebruikelijk zijn, hebben recente meldingen van een uitbraak op een cruise, gelinkt aan het Andesvirus, de aandacht van de volksgezondheid opnieuw aangewakkerd.
Wat zijn hantavirussen?
Hantavirussen zijn een groep omhulde RNA-virussen die behoren tot de Hantaviridae familie. Het zijn zoönotische pathogenen, wat betekent dat ze van dieren op mensen worden overgedragen. Ze worden wereldwijd erkend als veroorzakers van ernstige ademhalings- en nierziekten.
Hantavirus infections are relatively uncommon worldwide but can be severe. Different hantavirus species are associated with distinct clinical syndromes.
Hantavirussen komen wereldwijd relatief weinig voor, maar kunnen ernstig zijn. Verschillende soorten hantavirussen kunnen verschillende klachten veroorzaken.
Wist je dat? Volgens de WHO doen zich jaarlijks naar schatting tussen de 10.000 tot meer dan 100.000 infecties voor, waarbij de grootste ziektelast wordt gemeld in Azië en Europa.
Waar komen hantavirussen voor?
Hantavirussen komen van nature voor bij knaagdieren, die als belangrijke dragers fungeren. Het virus wordt verspreid via de urine, uitwerpselen en het speeksel van deze dieren.
Mensen kunnen vooral besmet raken wanneer:
- Ze oppervlakken of voorwerpen aanraken die besmet zijn met uitwerpselen van knaagdieren, en nadien hun mond, neus of ogen aanraken.
- Stofdeeltjes die besmet zijn met urine of uitwerpselen van knaagdieren in de lucht terechtkomen en worden ingeademd.
- Ze afgesloten of slecht verluchte ruimtes betreden waar knaagdieren aanwezig zijn.
Wist je dat? Ruimtes zoals hutten, opslagplaatsen, technische ruimtes, voedselverwerkingszones en zelden gebruikte kamers vormen een groter risico wanneer er knaagdieren aanwezig zijn.
Wat doet het hantavirus met je lichaam?
De eerste symptomen van het hantavirus zijn vaak niet specifiek en kunnen onder andere bestaan uit:
- Koorts, vermoeidheid en spierpijn.
- Hoofdpijn, misselijkheid, braken en buikpijn.
In ernstige gevallen kan de infectie evolueren naar:
- Hantavirus pulmonair syndroom (HPS), waarbij ademhalingsproblemen zich snel ontwikkelen en kunnen leiden tot ademhalingsfalen.
- Hemmorragische koorts met renaal syndroom (HFRS), waarbij de nieren worden aangetast en bloedingsproblemen kunnen optreden.
Bij een vermoeden van besmetting is het belangrijk om zo snel mogelijk medische hulp in te schakelen.
Hoe wordt het hantavirus overgedragen?
- Inademing van luchtdeeltjes die besmet zijn met urine, uitwerpselen of speeksel van knaagdieren
- Rechtstreeks contact met besmette materialen, gevolg door aanraking van het gezicht
In tegenstelling tot veel andere virussen die via de luchtwegen worden overgedragen, komt besmetting van mens tot mens bij de meeste hantavirussen zelden voor.
Waarom vormt dit momenteel geen risico voor ziekenhuizen?
Hantavirussen worden niet beschouwd als een typische zorggerelateerde infectie, omdat:
- De overdracht voornamelijk via de omgeving verloopt, en niet van patiënt op patiënt.
- Contact met knaagdieren de belangrijkste risicofactor is.
- Langdurige overdracht tussen mensen nog niet is vastgesteld in zorgomgevingen.
Uitbraken komen zelden voor en zijn meestal gelinkt aan specifieke omgevingsfactoren, en niet aan tekortkomingen in infectiepreventie of -controle in de zorg.
Recente ontwikkelingen: het Andesvirus
Volksgezondheidsautoriteiten hebben gemeld dat de uitbraak gelinkt aan de cruise verband houdt met het Andesvirus, een variant binnen de Hanataviridae-familie.
Het Andesvirus is opvallend omdat:
- Het, net als andere hantavirussen, een omhuld virus is.
- Het in verband wordt gebracht met het hantavirus pulmonair syndroom (HPS).
- In tegenstelling tot de meeste hantavirussen, in zeldzame gevallen beperkte overdracht van mens tot mens is vastgesteld, meestal bij langdurig nauw contact en in een vroeg stadium van de infectie, wanneer het virus beter overdraagbaar is.
- De incubatietijd relatief lang kan zijn en kan oplopen tot ongeveer 18 dagen.
Wist je dat? Ook bij het Andesvirus blijft blootstelling aan uitwerpselen van knaagdieren de belangrijkste besmettingsroute, en is overdracht tussen mensen zeldzaam. Vanuit het oogpunt van infectiepreventie en -controle verandert deze variant niets aan de basisprincipes, maar benadrukt ze wel het belang van goede hygiëne en van een snelle inschatting van de risico’s in gedeelde of afgesloten ruimtes.
Waarom vormen hantavirussen een microbiële bedreiging?
Hantavirussen zijn een aandachtspunt voor de volksgezondheid omdat:
- De ziekte zich snel kan ontwikkelen
- Vroege symptomen vaag zijn, waardoor de diagnose soms vertraagd wordt
- Knaagdieren, die het virus verspreiden, wijdverspreid en moeilijk te bestrijden zijn
- Blootstelling kan plaatsvinden in verschillende omgevingen, zoals thuis, op het werk, op reis of in de toerismesector.
Wist je dat? Uitbraken komen niet vaak voor, maar wanneer ze optreden, benadrukken ze het belang van goede hygiëne en controle van de omgeving.
Hoe kan je de verspreiding van hantavirussen voorkomen?
Belangrijke preventiemaatregelen, aanbevolen door volksgezondheidsautoriteiten, zijn onder andere:
- Effectieve bestrijding en wering van knaagdieren
- Vermijden van droog vegen of stofzuigen op plaatsen waar uitwerpselen of urine van knaagdieren aanwezig kunnen zijn
- Gebruik maken van vochtige reinigings- en desinfectiemethoden om te voorkomen dat besmette deeltjes in de lucht terechtkomen
- Het dragen van geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) bij het reinigen van mogelijks besmette ruimtes
Grondige reiniging en desinfectie van de omgeving speelt een belangrijke rol bij het verminderen van het risico op indirecte blootstelling.
Hoe kan je jezelf beschermen tegen hantavirussen?
Hantavirussen, waaronder het Andesvirus, behoren als omhulde virussen tot de minst resistente virussen tegen desinfectie
Desinfetciemiddelen met een virucide werking zijn, wanneer ze correct gebruikt worden volgens gevalideerde normen en inwerktijden, doeltreffend tegen hantavirussen. Een relevante norm hierbij is bijvoorbeeld EN 14476.
Desinfectiemiddelen met een brede werking, zoals producten op basis van chloordioxide, bieden bescherming tegen een breed scala aan ziekteverwekkers; niet alleen virussen, maar ook bacteriën, mycobacteriën, schimmels en bacteriële sporen.
Wist je dat? Het gebruik van een breedwerkend desinfectiemiddel helpt om infecties doeltreffend te voorkomen en te beheersen in omgevingen waar meerdere microbiële risico’s aanwezig kunnen zijn.
Chloor, ppm-concentraties en
het belang van EN-normen
Tijdens uitbraken wordt in richtlijnen rond desinfectie vaak verwezen naar chloorhoudende producten en concentraties uitgedrukt in parts per million (ppm), zoals 1.000 ppm of 10.000 ppm. Toch bepaalt de concentratie niet of een desinfectiemiddel effectief is.
EN 14885 beschrijft de normen die in Europa gebruikt worden om de werking van chemische desinfectiemiddelen en antiseptica te onderbouwen. Deze norm biedt een kader om de effectiviteit van desinfectiemiddelen te beoordelen en maakt het mogelijk voor producenten, gebruikers en bevoegde instanties om productclaims te evalueren op basis van gestandaardiseerde en reproduceerbare testen.
Testen volgens EN 14885 houdt rekening met verschillende factoren die de werking van een desinfectiemiddel beïnvloeden, zoals de concentratie van de werkzame stof, de inwerktijd, de conditie van het oppervlak en de aanwezigheid van organisch materiaal. Niet alle desinfectiemiddelen bevatten dezelfde actieve stoffen, en verschillende samenstellingen werken op een andere manier. Daarom kan je ppm-aanbevelingen niet zomaar op dezelfde manier toepassen op verschillende typen desinfectiemiddelen.
Wist je dat? Een aanbeveling zoals “1.000 ppm” of “10.000 ppm” geldt niet automatisch voor alle desinfectiemiddelen. De effectiviteit hangt af van de werkzame stof, hoe die werkt en hoe deze getest is; daarom zijn gevalideerde EN-testresultaten zo belangrijk.
Referenties:
Public Health England (2008). Hantaviruses. [online] GOV.UK. Available at: https://www.gov.uk/guidance/hantaviruses.
UK Health Security Agency (2026). What Is hantavirus? How Is It Transmitted and What Are the symptoms? – UK Health Security Agency. [online] Blog.gov.uk. Available at: https://ukhsa.blog.gov.uk/2026/05/05/what-is-hantavirus-how-is-it-transmitted-and-what-are-the-symptoms/.
WHO (2026). Detail – Hantavirus. [online] Who.int. Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hantavirus.Clinic, C. (2019).
CDC (2024). About hantavirus. [online] Hantavirus. Available at: https://www.cdc.gov/hantavirus/about/index.html.
England, N. (2026). NHS England» Infection prevention and control measures for asymptomatic contacts, clinically suspected, and confirmed cases of Andes virus (hantavirus) in healthcare settings. [online] England.nhs.uk. Available at: https://www.england.nhs.uk/long-read/ipc-measures-asymptomatic-contacts-cases-hantavirus-healthcare-settings/.
