Afvoeren staan al jarenlang onderaan de prioriteitenlijst voor infectiepreventie en -controle (IPC). Ze blijven vaak buiten beeld en krijgen daardoor weinig aandacht, maar een groeiende hoeveelheid bewijs verandert dat. Experts erkennen vandaag dat wastafels, afvoeren en de biofilms die zich daarin vormen een reële bron zijn van zorggerelateerde infecties (HAI’s). Traditionele schoonmaakprotocollen zijn niet ontworpen om dit risico doeltreffend aan te pakken.
Hieronder bespreken we de zeven grootste uitdagingen waarmee afvoeren in zorgomgevingen vandaag te maken hebben.
Een verborgen reservoir van gevaarlijke ziekteverwekkers
Afvoeren in zorginstellingen herbergen vaak complexe gemeenschappen van micro-organismen, ook wel biofilms genoemd. Deze biofilms kunnen multiresistente organismen (MDRO’s) bevatten die bestand zijn tegen gangbare behandelingen. Studies hebben grote aantallen schadelijke bacteriën aangetroffen in afvoersystemen, met name Pseudomonas spp.1 Omdat een ziekenhuis honderden tot zelfs duizenden wastafels kan hebben, waarvan vele uit het zicht zijn geplaatst, worden uitbraken regelmatig teruggeleid naar een afvoer.
Spatzones reiken verder dan u denkt
Het risico beperkt zich niet tot de wastafel zelf.
Spatzone
Tot 2 meter ver
Wanneer een kraan wordt opengedraaid, kunnen waterdruppels ziekteverwekkers tot wel twee meter ver verspreiden.2
Binnen deze zone werd tijdens audits besmetting vastgesteld op:
Intraveneuze hulpmiddelen ongeveer 65%
Hulpmiddelen voor luchtwegbeheer 27%
Persoonlijke verzorgingsartikelen 68%
Hierdoor ontstaat er een route waarlangs ziekteverwekkers zich vanuit een besmette afvoer kunnen verspreiden naar hulpmiddelen die in direct contact komen met de patiënt.
Biofilms zijn gemaakt om te overleven
Een biofilm is meer dan een eenvoudige kolonie micro-organismen. Het is een gemeenschap van verschillende soorten die zich omhult met een beschermende matrix. Deze beschermende laag maakt het voor veel desinfectiemiddelen moeilijk om de micro-organismen te bereiken en te elimineren.
Afvoeren vormen de ideale omgeving voor biofilms om zich te ontwikkelen: warm, vochtig en rijk aan voedingsstoffen3.
Opmerkelijk genoeg worden deze biofilms niet zozeer gevoed door het wassen van de handen zelf, maar door de vloeistoffen, antimicrobiële middelen en afvalstoffen die via de wastafel worden weggespoeld.
Verborgen lagen van resistentie
Drie verborgen lagen van resistentie
Klik op elke laag voor meer informatie.
Waar de cellen zich bevinden
Sommige cellen gedragen zich anders afhankelijk van hun positie binnen de biofilm.
Slapende cellen
Andere cellen gaan in een rusttoestand, waardoor ze minder gevoelig zijn voor behandelingen die gericht zijn op actief groeiende cellen.
De beschermende laag
Daarnaast kan de beschermende laag desinfectiemiddelen tegenhouden of hun werking verminderen.
Moeilijk te traceren uitbraken die jarenlang kunnen aanslepen
Ruimtes met een wastafel kennen hogere percentages zorggerelateerde infecties (HAI’s) dan ruimtes zonder wastafel, wat er sterk op wijst dat afvoeren een rol spelen.5
Uitbraken die verband houden met afvoeren zijn berucht moeilijk terug te leiden naar hun bron. Het kan maanden tot zelfs jaren duren voordat ze volledig opgelost zijn.
Huidige desinfectiemethoden lossen het probleem niet volledig op
Zorginstellingen beschikken over verschillende mogelijkheden om de decontaminatie van afvoeren aan te pakken, maar geen enkele methode biedt op zichzelf een volledige oplossing:
Thermische desinfectie
Hoe werkt het?
Heet water of stoom, verwarmd tot 60-100 °C, kan de beschermende laag afbreken en de bacteriën daarin doden. Bovendien kan deze methode ook complexe vormen van afvoersystemen bereiken.
Aandachtspunten
De warmte bereikt mogelijk niet elk deel van het leidingwerk en vereist een zorgvuldige toepassing om brandwonden te voorkomen.
Chemische desinfectie
Hoe werkt het?
Meestal wordt er gebruikgemaakt van een sterk oxiderende oplossing. Sommige producten kunnen als schuim worden aangebracht, zodat ze zich beter door de afvoer kunnen verspreiden.
Aandachtspunten
De effectiviteit hangt af van het gebruikte product, hoe diep het kan doordringen en hoe lang het in contact blijft met het oppervlak van het leidingwerk.
Fysieke verwijdering
Hoe werkt het?
Het vervangen van leidingen of wastafels wordt doorgaans pas overwogen als laatste redmiddel. In sommige situaties geldt dat ook voor een overstap naar waterloze zorg.
Aandachtspunten
Deze aanpak is kostelijk en ingrijpend. Bovendien is er geen garantie dat de biofilm niet opnieuw zal ontstaan.
Er bestaat geen universeel aanvaarde methode om de effectiviteit van een desinfectiemiddel aan te tonen
Op dit moment bestaat er geen uniforme, gestandaardiseerde methode om te beoordelen hoe effectief een desinfectiemiddel is tegen biofilms in afvoeren. Bewijs is doorgaans afkomstig uit verschillende bronnen.
Goed om te weten
Waar komt het bewijs vandaan?
- Laboratoriummodellen, zoals de MBEC-test of CDC-biofilmreactoren
- Praktijkgegevens, die sterk kunnen variëren afhankelijk van het ontwerp van de afvoer
- Richtlijnen en regelgeving bieden enige houvast
- Onafhankelijke testen vormen nog altijd de basis voor een betrouwbare beoordeling van de werkzaamheid
Door het gebrek aan gestandaardiseerde testmethoden blijft een betrouwbare vergelijking tussen producten en hun claims moeilijk.
Wat betekent dit voor uw desinfectiestrategie?
Een effectief desinfectiemiddel voor afvoeren moet aan heel wat eisen voldoen. Het moet:
- Een breed spectrum aan micro-organismen, inclusief sporen, elimineren
- Biofilms kunnen binnendringen en afbreken
- Diep kunnen doordringen in complexe leidingstructuren
- Veilig zijn voor materialen, medewerkers en het milieu
- Een praktische, kosteneffectieve oplossing bieden met een langdurige bescherming
Sterk oxiderende schuimproducten worden steeds vaker beschouwd als een veelbelovende oplossing voor dit probleem. Chloordioxide heeft een breed antimicrobieel werkingsspectrum en blijft effectief tegen bacteriën, hun sporen en andere micro-organismen, ook wanneer organisch materiaal aanwezig is.
Daarnaast is chloordioxide minder corrosief dan chemicaliën zoals hypochloriet en laat het weinig schadelijke bijproducten achter.
Uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat chloordioxide bacteriën in biofilms kan reduceren binnen30 seconden.6
Wat moet u onthouden?
Wastafels, afvoeren en de biofilms die zich daarin vormen, zijn een reële bron van zorggerelateerde infecties.
Via spatzones kunnen ziekteverwekkers tot twee meter ver worden verspreid, ook naar hulpmiddelen die rechtstreeks bij patiënten gebruikt worden.
Bacteriën in biofilms kunnen tot wel 1.000 keer moeilijker te bestrijden zijn, en geen enkele huidige methode biedt op zichzelf een volledige oplossing.
Een effectief desinfectiemiddel voor afvoeren moet sporen elimineren, biofilms afbreken en diep kunnen doordringen in het leidingwerk.
Referenties en verdere literatuur (6)
- Butler, J. and Upton, M. (2023). Point-of-care characterisation of microorganisms in hospital sink traps using nanopore sequencing. Journal of Hospital Infection.
- Garvey, M.I., Williams, N., Gardiner, A., Ruston, C., Wilkinson, M.A.C., Kiernan, M., Walker, J.T. and Holden, E. (2023). The sink splash zone. Journal of Hospital Infection, 135, pp.154–156.
- Grabowski, M., Lobo, J.M., Gunnell, B., Enfield, K., Carpenter, R. and Barnes, L. Characterizations of handwashing sink activities in a single hospital medical intensive care unit.
- Maillard, J-Y. and Centeleghe, I. (2023). How biofilm changes our understanding of cleaning and disinfection. Antimicrobial Resistance & Infection Control, 12, 95.
- Fucini, G.B., Geffers, C., Schwab, F., Behnke, M., Sunder, W., Moellmann, J. and Gastmeier, P. (2023). Sinks in patient rooms in ICUs are associated with higher rates of hospital-acquired infection: a retrospective analysis of 552 ICUs. Journal of Hospital Infection, 139, pp.99–105.
- Ledwoch, K., Robertson, A., Lauran, J., Norville, P. and Maillard, J-Y. (2020). It’s a trap! The development of a versatile drain biofilm model and its susceptibility to disinfection. Journal of Hospital Infection, 106(4), pp.757–764.
