High-level desinfectie (HLD) van medische hulpmiddelen is essentieel voor de patiëntveiligheid. De effectiviteit ervan hangt echter af van één cruciale voorafgaande stap: de reiniging. Deze manuele stap verwijdert zichtbaar vuil en organisch materiaal. Als deze resten achterblijven, kan de desinfecterende stap in gevaar komen.
Alle fabrikanten, zowel van manuele als geautomatiseerde desinfectieoplossingen, zijn het erover eens: reiniging is een onmisbare stap vóór high-level desinfectie.
Wat zeggen de richtlijnen?
Een grondige reiniging is essentieel vóór elke high-level desinfectie. De aanwezigheid van (an)organische resten kan micro-organismen beschermen en de effectiviteit van het desinfecterend middel verminderen.
Reiniging gebeurt doorgaans door een reinigingsmiddel aan te brengen met een doekje (voorgeïmpregneerd of door het aanbrengen van de reiniging op een doekje). Het CDC (Centers for Disease Control & Prevention) beschrijft dit proces als de combinatie van een « vloeistof en mechanische wrijving ».1
Verschilt desinfectie naargelang het type medisch hulpmiddel?
Herbruikbare medische hulpmiddelen hebben een uiteenlopende hittebestendigheid. Hun ontwerp en klinisch risiconiveau bepalen hoe de reiniging en desinfectie worden uitgevoerd. Meestal zijn er drie te onderscheiden categorieën:
Hittebestendige hulpmiddelen: zoals chirurgische instrumenten of rigide endoscopen. Deze worden manueel gereinigd en vervolgens gesteriliseerd met stoom of waterstofperoxideplasma.
Hittegevoelige hulpmiddelen met meerdere kanalen, zoals flexibele endoscopen: deze worden manueel gereinigd door spoeling van de kanalen, gevolg door een geautomatiseerde high-level desinfectie in een endoscoopreiniger &-desinfector.
Hittegevoelige hulpmiddelen zonder kanalen, zoals echografiesondes of eenvoudige endoscopen: deze worden manueel gereinigd en daarna gedesinfecteerd, door onderdompeling of door manuele afveging.
Ondanks deze verschillen blijft een grondige reiniging van herbruikbare medische hulpmiddelen een universele vereiste. Een zorgvuldige reiniging is altijd de basis voor een doeltreffende desinfectie.
Is een hulpmiddel zonder werkkanaal gemakkelijker te reinigen?
Echografiesondes zijn doorgaans eenvoudiger te reinigen en te desinfecteren dan endoscopen met meerdere kanalen. Ze bevatten immers geen werkingskanaal en zijn compacter van formaat.
Toch hebben endocavitaire sondes inkepingen (zoals naaldgeleiders en groeven rond de tip en de basis) waarin verontreinigingen zich kunnen ophopen en, bij onvoldoende reiniging, biofilmvorming kunnen bevorderen.
Daartegenover staat dat het oppervlak van een endocavitaire sonde niet groter is dan een A5-blad. Met de juiste opleiding en voldoende aandacht kan de reiniging dus eenvoudig en doeltreffend worden uitgevoerd.
Kan automatisering manueel reinigen vervangen?
Geautomatiseerde technologieën zoals UV-C-licht of systemen op basis van waterperoxide kunnen een high-level desinfectie van echografiesondes garanderen, maar ze reinigen niet. Deze systemen zijn afhankelijk van een voorafgaande manuele reiniging, die buiten hun controleproces gebeurt. Deze belangrijke rol van de gebruiker kan soms onderschat worden.
Veel fabrikanten blijven bovendien vaag over de reinigingsstap, wat een risicofactor kan zijn. Het is nochtans essentieel dat elke leverancier een duidelijke en gevalideerde reingingsprocedure vastlegt, en dat om twee belangrijke redenen:
- Het vermijden van incompatibiliteit tussen producten: zonder duidelijke richtlijnen kunnen gebruikers een ongeschikt reinigingsmiddel kiezen, wat het medisch hulpmiddel kan beschadigen wanneer het nadien wordt blootgesteld aan andere chemieën of technologieën.
- Het garanderen van de kwaliteit van de voorafgaande reiniging: bij UV-C-desinfectie kunnen resterende verontreinigingen (zoals gel, organisch materiaal of water) schaduwzones creëren. Hierdoor dringen de UV-strapen niet gelijkmatig door, wat de effectiviteit van de desinfectie vermindert.
Duidelijke en gevalideerde reinigingsprotocollen zijn daarom essentieel om te zorgen dat herbruikbare medische hulpmiddelen correct worden herverwerkt.
Wat is shadowing en moet je er rekening mee houden?
Shadowing verwijst naar elke obstuctie die verhindert dat UV-C-licht het oppervlak van een medisch hulpmiddel bereikt, waardoor de effectiviteit van de desinfectie in het gedrang komt. Dit kan veroorzaakt worden door resten van gel, slijm, reinigingsmiddelen of waterdruppeltjes na het spoelen.
Onvoldoende gereinigde zones, voornamelijk bij endocavitaire sondes, zijn bijzonder gevoelig voor dit schaduweffect. Wanneer een sonde nog vuil is, kan UV-licht dit niet compenseren. Reiniging is dus geen optie, maar een essentiële voorwaarde vóór desinfectie.
UV-C voor de desinfectie van medische hulpmiddelen
Ontdek de beperkingen en onzekerheden van UV-C: het ontbreken van duidelijke normen, mogelijke aantasting van oppervlakken, uitdagingen rond shadowing en reiniging, en het belang van een grondige evaluatie voor gebruik.
Uw desinfectieprotocol valideren
Kies bij voorkeur voor een veilig protocol dat zowel reiniging, desinfectie als traceerbaarheid omvat en valideert. Wanneer de reinigingsstap duidelijk is vastgelegd of geïntegreerd is in de procedure, biedt dit de gebruiker extra zekerheid over de effectiviteit.
Volgens de richtlijnen moet je een reinigingsmiddel gebruiken dat:
- CE-geregistreerd is als medisch hulpmiddel;
- Kan worden geïntegreerd in registratie- en traceerbaarheidssystemen;
- Goedgekeurd is door de fabrikant van het hulpmiddel;
- Compatibel is met het gekozen high-level desinfectiemiddel.
Deze criteria garanderen productkwaliteit, naleving van regelgeving en compatibiliteit.
Onthoud: reiniging is een cruciale stap in elk desinfectieproces. Wanneer deze manueel wordt uitgevoerd, bepaalt ze in grote mate de effectiviteit van de volledige procedure.
Manuele reiniging is geen routinehandeling, maar een kritische stap: zonder grondige reiniging is geen enkele desinfectie volledig doeltreffend.
Hoewel automatisering voor meer consistentie kan zorgen, blijft menselijke controle essentieel. Een goed getrainde en uitgeruste hand van de gebruiker blijft één van de meest betrouwbare middelen om infecties te voorkomen.
References:
1 Centers for Disease Control and Prevention. Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities, 2008. Updated June 2024. Available from: https://www.cdc.gov/infection-control/media/pdfs/Guideline-Disinfection-H.pdf.
